‘Wie zegt me dat niet alle Nederlanders liegen?’

\'Wie zegt me dat niet alle Nederlanders liegen?\'
Zijlstra stapt op vanwege leugen over ontmoeting met Poetin
Het vertrek van minister Halbe Zijlstra is ook een kras op het blazoen van Mark Rutte. Het is al de zesde VVD’er uit zijn inner circle die het veld ruimt. De premier erkende dinsdagavond zijn zoveelste ‘inschattingsfout’.

Premier Mark Rutte, die vandaag 51 is geworden, heeft leukere verjaardagen gekend. Dinsdag moest de VVD-voorman afscheid nemen van zijn beste politieke vriend: Halbe Zijlstra. Voor iemand die zich tien jaar bij Unilever bezighield met personeels­zaken, kiest de politicus Mark Rutte als VVD-personeelschef opvallend vaak bewindslieden die de eindstreep niet halen. De VVD-leider moest in zijn drie kabinetten al zes partijgenoten uitzwaaien.

Een partijgenoot die hij vast graag op Buitenlandse Zaken zou positioneren, is het Kamerlid Hennis (44), tot oktober vorig jaar minister van Defensie. Dat zij af moest treden vanwege een dodelijk mortierongeluk in Mali betekent nog niet dat zij niet opnieuw bewindsvrouw kan worden. Ook iemand als de CDA’er Donner werd vijf maanden nadat hij als minister van Justitie het veld moest ruimen, in februari 2007 alweer minister van Sociale Zaken. Maar een bezwaar tegen Hennis blijft dat haar aftreden bij velen nog vers in het geheugen ligt. Het verwijt van Den Haag als baantjescarrousel ligt, weet Rutte, altijd op de loer.
Video: Rutte reageert op aftreden Halbe Zijlstra

Mark Rutte is weer een vertrouweling kwijt. Dit keer Halbe Zijlstra, de man met wie hij al sinds zijn eerste kabinet nauw optrok. Ze konden botsen, hartstochtelijk van mening verschillen, zo mijmerde de premier weemoedig, maar uiteindelijk gingen ze altijd ‘weer samen door één deur.’

Zeker in aanmerking komt Hennis’ fractiegenoot Ten Broeke (48). Deze bekwame woordvoerder buitenlandse zaken is al elf jaar lid van de Tweede Kamer en zonder twijfel gekwalificeerd voor deze ministerspost. Merkwaardig is dat ex-VVD-Kamerlid Berckmoes-Duindam in haar vorig jaar verschenen boek suggereert dat Ten Broeke tot nu toe nooit gevraagd is voor een kabinetspost „omdat er een kwestie speelt.” Op vragen van de pers hierover heeft Ten Broeke altijd geantwoord geen idee te hebben „wat dat zou moeten zijn.” Misschien eenzelfde soort bananenschil als waarover Zijlstra deze week is gestruikeld?

Dinsdag dus niet. Zijlstra verliet het Binnenhof (‘ik denk niet dat ik nog terugkom’), Rutte bleef alleen achter. Alweer. Zijn oogappel, Jeanine Hennis van Defensie stapte in oktober 2017 op, Ard van der Steur kreeg zijn laatste omhelzing in januari 2017, zijn politieke peetvader Ivo Opstelten ging in 2015 en een andere favoriet van de premier, Fred Teeven, rijdt nu in een Conexxionbus.

Minister Halbe Zijlstra (VVD) van Buitenlandse Zaken wurmde zich begin deze week in alle bochten om recht te praten wat krom was: sinds 2014 had hij breed uitgedragen dat hij in 2006 in de datsja van Vladimir Poetin was, waar hij had gehoord dat de Russische president ‘terug wil’ naar een Groot Rusland. ‘Dat is Rusland, Wit-Rusland, Oekraïne en de Baltische Staten. En Kazachstan was nice to have.’

Eerste kras voor kabinet is een feit: vertrek Zijlstra slaat fors gat in collectieve geheugen Rutte III

De premier overleeft vooralsnog al zijn geplaagde metgezellen, maar na ruim zeven jaar aan de macht doemden dinsdag bij een mede-VVD’er associaties op met het gedicht de Dodenrit van Drs. P. Daarin wordt steeds iemand anders van de trojka gegooid om de wolven op afstand te houden. ‘Omsk is een mooie stad maar net iets te ver weg’, concludeerde die VVD’er bij het betraande afscheid van Zijlstra.

U hebt momenteel geen geldig abonnement. Wilt u onbeperkt alle artikelen en edities van Elsevier Weekblad lezen? Dat kan al vanaf 6 euro per maand. Bekijk onze abonnementen.

Russische krant, spottend: ‘Vladimir Poetin ontslaat Nederlandse minister’

Rutte zit nu nog ongemakkelijker op de bok. Met het vertrek van zijn minister van Buitenlandse Zaken verliest het kabinet al na een paar maanden een belangrijke steunpilaar. Niet voor niets putten de overige fractievoorzitters van de coalitie zich dinsdag uit in loftuitingen. Zijlstra was ‘betrouwbaar’, ‘een man een man, een woord een woord’ en ‘misschien wel de belangrijkste architect van dit kabinet’. De ex-minister van Buitenlandse Zaken diende zeker tijdens de lange, moeizame formatie van Rutte III als een ‘oliemannetje’, ook omdat Rutte door zijn werk als premier vaak afwezig was. Op tal van lastige deals zitten de vingerafdrukken van Zijlstra, van het experiment met het legaliseren van softdrugs tot het precaire compromis over het asielbeleid. Zijn vertrek kan de coalitie vooral gaan opbreken als er meningsverschillen ontstaan over de afspraken die destijds zijn gemaakt. Zonder Zijlstra zit er een gat in het collectieve geheugen van Rutte III.

Video: Halbe Zijlstra stapt op na leugen

Opvolging Zijlstra laat nog even op zich wachten

Het verklaart deels waarom de vier regeringspartijen maandag nog vast van plan leken om Zijlstra overeind te houden. De beloning: nog meer schade. Geen van de coalitiepartners kon dinsdag uitleggen waarom ze dachten dat de voormalige minister van Buitenlandse Zaken geloofwaardig kon functioneren. Bij D66-leider Alexander Pechtold bestond daar maandag ‘geen twijfel’ over. Een dag later moest hij plotseling erkennen dat het vertrek ‘onvermijdelijk’ was. ‘Het is nogal een draai’, hoonde PvdA-leider Lodewijk Asscher. ‘Regeren wordt een spijkerbed’, zei Buma bij het begin van Rutte III. Door de datsja-affaire van Zijlstra liggen CDA, D66 en ChristenUnie er nu al met hun hele gewicht op. Het contrast met de tijd in de oppositie was dinsdag pijnlijk groot. Destijds stonden Buma, Pechtold en Gert-Jan Segers vooraan als ‘het vertrouwen in de politiek’ weer eens in het geding was, als Rutte ‘hele en halve onwaarheden’ verkondigde; nu moesten ze stamelend blijven volhouden dat de leugen van Zijlstra wel degelijk ‘relevante geopolitieke informatie’ naar buiten had gebracht. ‘Ik vond en vind het ongelooflijk interessant wat er gezegd is’, zei Pechtold zonder veel overtuiging.

Lodewijk Asscher van de PvdA wilde weten welke afweging de premier heeft gemaakt om de Kamer niet te informeren toen hij van Zijlstra over de leugen hoorde. Rutte heeft toegegeven dat in de week van 29 januari Zijlstra al naar hem toe kwam en vertelde dat er ‘een rotstuk van De Volkskrant’ aankwam. Volgens Rutte had Zijlstra besloten daarin volledige openheid van zaken te verschaffen. Rutte zag destijds niet de noodzaak om de Tweede Kamer te informeren. ‘Maar ik had moeten bevorderen dat op de dag van verschijnen van het artikel er een brief klaar zou staan voor de Tweede Kamer,’ zei Rutte.

De volgende keer zullen alle betrokkenen langer nadenken voordat ze zeggen dat er geen twijfel bestaat

Ook wilde de oppositie weten hoe het kabinet de reputatie van Nederland gaat herstellen. ‘Wat betekent dit voor de geloofwaardigheid van Nederland,’ vroeg Lilian Marijnissen (SP). Internationaal heeft de reputatie van ons land een ‘enorme klap’ gekregen, zei Tunahan Kuzu (DENK). Thierry Baudet (FvD) wees erop dat Zijlstra door zijn leugen ‘chantabel’ zou zijn geweest. ‘We weten dat de Russen almachtig zijn en alles kunnen afluisteren. Dan hebben ze ook de toespraak in 2016 gezien. Hij was chantabel.’

Politici moeten serieus omgaan met Rusland

‘Een eerste kras voor dit kabinet,’ was de conclusie van GroenLinks-leider Jesse Klaver na de exit van Zijlstra. Niemand binnen de coalitie zal het tegenspreken. Rutte III viel tot dusver vooral op door een gebrek aan daadkracht. Veel controverse was er daardoor ook niet. De coalitie leek zo kabbelend richting de gemeenteraadsverkiezingen te gaan, maar moet nu opeens gaan uitleggen waarom ze Zijlstra zo lang trouw bleven. Geen populair verhaal: uit flitspeiling van EenVandaag bleek dinsdag dat acht op de tien Nederlanders de leugen van Zijlstra meteen onacceptabel vonden. Het zal de betrokken partijen te denken geven bij een volgende affaire. Nu waren ze allemaal nog solidair met Zijlstra; het heeft politiek kapitaal gekost en niets opgeleverd. De volgende keer zullen alle betrokkenen langer nadenken voordat ze zeggen dat er geen twijfel bestaat dat een in opspraak geraakte bewindspersoon mag aanblijven.

Zo heeft het zinloze gevecht voor het politieke leven van Halbe Zijlstra ook het bestaan van de overige ministers weer iets onzekerder gemaakt. De eerste collega is van de trojka gegooid. Rutte III kan alleen maar hopen dat het daar bij blijft.

Rutte: ik maakte een fout

Halbe Zijlstra was jarenlang de geliefde en onverschrokken rechtsbuiten van de VVD. Zijn poging om zich opnieuw uit te vinden als opperdiplomaat strandde door een leugen: dinsdag trad hij af als minister van Buitenlandse Zaken. Een profiel van een ambitieus politicus die één anekdote te veel vertelde.In aanloop naar het debat over de kwestie-Zijlstra werd twijfel gezaaid over de verslaggeving van de Volkskrant. Daarom zet hoofdredacteur Philippe Remarque nog eens de feiten op een rij.Halbe Zijlstra heeft jarenlang gelogen over een ontmoeting met Vladimir Poetin. In tegenstelling tot zijn eerdere beweringen was de minister van Buitenlandse Zaken in 2006 niet aanwezig op een bijeenkomst met de Russische president in diens buitenhuis.In een gesprek met de Volkskrant zegt Zijlstra het verhaal te hebben ‘geleend’ om zijn bron te beschermen. Dat noemt hij onverstandig, maar volgens Zijlstra klopt de informatie. ‘De inhoud is gewoon waar.’De bron van Zijlstra, Shell-topman Jeroen van der Veer, zegt in een toelichting dat de minister de uitspraken over Groot-Rusland verkeerd heeft geïnterpreteerd. ‘Hoe ik de specifieke landen destijds aan Zijlstra heb verteld, herinner ik mij niet. Maar de term ‘nice to have’ is niet een zegswijze van mij.’

Zijlstra stapt op vanwege leugen over ontmoeting met Poetin
Zijlstra stapt op vanwege leugen over ontmoeting met Poetin

at Twitter: