Vaccinatiegesprek blijkt succes in Barneveld, Blokhuis wil geheim weten – Omroep Gelderland

Wat als er in jouw gemeente te weinig kinderen gevaccineerd zijn? Vooral voor inwoners van Barneveld is het een serieus punt. Bijna nergens anders is de vaccinatiegraad zo laag als in deze Gelderse gemeente.

Met een vaccinatiegraad voor zuigelingen van iets meer dan 66 procent staat Barneveld bijna onderaan de lijst. Alleen Neder-Betuwe scoort slechter, met iets meer dan 50 procent. Dat staat in schril contrast met de gemiddelde vaccinatiegraad voor zuigelingen in Nederland. die boven de 90 procent ligt.

Over dat lage percentage zegt de Barneveldse wethouder Hans van Daalen: “Dat aantal moet omhoog, dat staat vast.” De gemeente heeft met haar aanpak de aandacht van Den Haag getrokken.

Dat zo weinig kinderen in Barneveld gevaccineerd zijn, komt met name door de gereformeerde geloofsovertuiging van veel inwoners. Maar ook doordat veel inwoners niet juist zijn geïnformeerd, weet Van Daalen. “Dat betekent dat het risico op een uitbraak van ernstige kinderziekten hier groot is.” Daarom werd in de Gelderse plaats een nieuwe methode bedacht. 

Ouders van pasgeboren babys die na vier weken zoals gebruikelijk naar het consultatiebureau komen, kunnen vrijwillig een extra gesprek van twintig minuten over vaccinatie krijgen. Niet om de druk op ouders te vergroten om hun kinderen te laten vaccineren, maar om eerlijke informatie te geven. “Zodat ze weloverwogen keuzes maken op basis van informatie die klopt”, zegt Van Daalen.

Tijdens het gesprek kunnen ouders alle vragen stellen. Bijvoorbeeld over hoe het het vaccineren nou werkt en welke ethische bezwaren er kunnen zijn. Soms worden folders meegegeven, soms volgt een extra gesprek. En als er dan uitkomt dat een ouder toch niet wil vaccineren, is dat goed, zegt Van Daalen. “We willen respect hebben voor de overtuiging van mensen.”

Of de aanpak werkt, weten ze pas in januari. Dan worden de nieuwe cijfers van de vaccinatiegraad bekend. Maar de signalen zijn meer dan gunstig: maar liefst 98 procent van de ouders staat open voor zon gesprek. Inmiddels zijn bijna duizend gesprekken gevoerd sinds deze methode september vorig jaar werd ingevoerd. 

De aanpak van Barneveld is opgevallen in Den Haag. Vandaag bezoekt staatssecretaris Paul Blokhuis van Volksgezondheid de gemeente om meer te weten te komen over de methode. Eerder gaf de gemeente ook al een presentatie op het ministerie. Mogelijk wordt de aanpak in de toekomst in andere gemeenten geïntroduceerd waar de vaccinatiegraad laag ligt. 

Voor wethouder Van Daalen stond het vast dat er iets moest gebeuren. Jeugdarts Esther Celebi sluit zich daarbij aan. Zij heeft vele gesprekken met ouders uit Barneveld gevoerd. Volgens haar doen veel verhalen de ronde die niet kloppen. Dat je door een vaccinatie een grotere kans zou hebben op ontwikkeling van autisme of ADHD bijvoorbeeld. 

“In het gesprek met ouders over vaccineren, zien we vaker dat ze ook niet weten dat de betreffende infectieziekten nog voorkomen”, zegt de jeugdarts. “Bovendien worden de ernst en de behandelbaarheid van een ziekte vaker onderschat. We willen mensen niet ompraten. Maar we spreken ook ouders die hun informatie van internet halen. Als die niet klopt, kunnen we dat meteen weerleggen met de juiste feiten.”

Wouter van Dijk Wouter van Dijk Wouter van Dijk Wouter van Dijk Wouter van Dijk Wouter van Dijk Wouter van Dijk Wouter van Dijk Staatssecretaris Blokhuis: 'Barnevelds vaccinatieplan voorbeeld voor Nederland' 07-11-2019, 10:45 BARNEVELD De manier waarop jeugdartsen, jeugdverpleegkundigen en de GGD in Barneveld werken aan een plan om de vaccinatiegraad onder jonge kinderen omhoog te krijgen, is hét schoolvoorbeeld voor heel Nederland. Dat stelt staatssecretaris Paul Blokhuis (Volksgezondheid). ,,Wat hier gebeurt is heel mooi, dat moeten we in andere gemeenten ook gaan doen.

Dat zei blokhuis donderdagochtend tijdens een werkbezoek bij het Centrum voor Jeugd en Gezin en de GGD in Barneveld. Hij ging tijdens zijn bezoek uitvoerig in gesprek met jeugdartsen, jeugdverpleegkundigen, wethouder Hans van Daalen en artsen van de GGD, om meer te horen over de Barneveldse aanpak. Omdat de vaccinatiegraad tegen ziekten als mazelen, rode hond, kinkhoest en polio in deze gemeente met 66 procent behoorlijk lager is dan het landelijk gemiddelde (nu 92 procent, red.) voeren GGD, CJG en de gemeente Barneveld sinds anderhalf jaar een actieve campagne, met als basis extra vaccinatieconsults voor álle ouders van jonge kinderen tijdens het bezoek aan het consultatiebureau.

ZORGVULDIG Blokhuis: ,,Hier zit een heel zorgvuldige aanpak achter, en wat me vooral positief stemt, is dat niet alleen dat zo goed als alle ouders openstaan voor die gesprekken, maar vooral ook dat die gesprekken er niet op gericht zijn om mensen te overreden hun kinderen toch maar te laten vaccineren. Het is dus én het eerlijke verhaal, én mensen in hun waarde laten. Eén keer het duidelijke verhaal vertellen, maar er daarna niet iedere keer weer over beginnen.

BAKFIETSOUDERS Volgens hem is dat dé methode om de landelijke vaccinatiegraad de komende jaren omhoog te krijgen. ,,En dan heb ik het écht niet alleen over gemeenten met veel orthodox-christelijke inwoners, waar vaccinaties om geloofsovertuigingen bij mensen niet wenselijk zijn. Er zijn ook groeiende groepen ouders die ofwel zeer kritisch staan tegenover eventuele schadelijke bijwerkingen van vaccinaties, of gewoon nonchalant zijn en denken dat het allemaal wel meevalt met de risicos van kinderziekten. Ook die ouders, bijvoorbeeld de bakfietsouders in de Amsterdamse grachtengordel, moeten we zien te bereiken en dat kan met dit Barnevelds model.

Volgens Blokhuis kan je vaccineren richting religieuze ouders ook uitleggen als een daad van naastenliefde. ,,Immers, je beschermt er niet alleen je eigen kinderen mee tegen ernstige ziekten, maar zorgt ook voor een betere collectieve bescherming voor de kinderen om je heen.

NIET OVERHALEN Tijdens het werkbezoek van de staatssecretaris legden jeugdartsen uit hoe dit Barneveldse model werkt. Jeugdarts Esther Celebi: ,,Twee weken na de geboorte van een kind, kondigt een jeugdverpleegkundige bij de ouders aan dat er tijdens het eerste bezoek bij het consultatiebureau tijd wordt vrijgemaakt voor een gesprek over vaccinatie. Als het kindje vier weken oud is, komt dat gesprek aansluitend aan het reguliere consultatiebezoek. Bijna iedereen staat tot nu toe open voor dat gesprek. Tijdens dat gesprek gaat het ons er niet om dat we ouders willen overhalen om hun kind te laten vaccineren, maar willen we wel alle juiste medisch-wetenschappelijke informatie meegeven.

Blokhuis: ,,Dit systeem lijkt me effectiever dan een vorm van vaccinatieplicht. Het is nogal wat om mensen te verplichten dat hun kind een naald in zijn arm krijgt, dat past niet bij de Nederlandse cultuur. Bovendien, in landen als Italië, waar men wél werkt aan een soort verplichting, is de dekkingsgraad geen honderd procent, dus waterdicht is dat ook niet. Het lijkt me, zoals ik het hier hoor, dat open gesprekken op basis van vertrouwen en respect veel effectiever zijn.

EFFECT Of de gesprekken er uiteindelijk ook toe leiden dat meer ouders besluiten tóch voor vaccinatie te gaan, is volgens Hans Beks, arts infectieziektebestrdijding van GGD Gelderland-Midden, nog te vroeg om te zeggen. Daarvoor zijn er nog niet voldoende actuele cijfers om te onderbouwen. ,,Wat we wel zien is een kleine verschuiving onder ouders met meerdere kinderen, richting vaccineren, zegt hij. ,,Dat is een voorlopig begin. We zijn langzaamaan dat meer mensen twijfelen, maar dat proces heeft tijd nodig.

Wat hij ook signaleert, is dat op bepaalde acute momenten de vaccinatiegraad ineens wél hoger kan zijn in Barneveld. ,,Neem bijvoorbeeld de kinkhoestuitbraak in de zomer van 2018 en ouders werden opgeroepen vervroegd hun kinderen in te laten enten ter bescherming. De opkomst was toen rond de 82 procent. Dus bij acute dreiging is er blijkbaar een groep ouders die een andere afweging maakt. Celebi: ,,We zien in toenemende mate dat ouders worstelen met deze kwestie, wel of niet vaccineren.

De invloed van de zogeheten antivaccers, critici die gezondseffecten vrezen door inentingen, kan juist bij mensen met een religieuze achtergrond versterkend werken, stelde Blokhuis. De antivaccers zijn ook duidelijk in Barneveld af en toe actief, meldden de jeugdartsen. Zo zijn er wel eens stiekem anti-vaccinfolders in het CJG neergelegd en zijn er ,,heel nare brieven door de bus gegooid bij mensen die geboorteversieringen voor het raam hadden hangen. ,,Aggressief, kwalificeerde de staatssecretaris dit.

Blokhuis komt terug naar Barneveld, zo beloofde hij in het staartje van zijn werkbezoek. ,,Ik neem dit positieve verhaal mee naar Den Haag en ik ben heel benieuwd naar de Barneveldse resultaten. Zodra er duidelijke cijfers op tafel liggen met een verhoogde vaccinatiegraad, zit ik hier weer graag aan tafel.

Vanavond vindt een openbare informatieavond plaats over vaccineren, vanaf 19.30 uur in het Van Lodenstein College. De gemeente Barneveld, de Nederlandse Patiëntenvereniging (NPV) en GGD Gelderland-Midden zijn hierbij aanwezig.